Bitki Destek ve Tutucu Sistemler

Domates fidesi diz boyuna geldiğinde ya da hıyar dalları yerde sürünmeye başladığında akla gelen ilk soru şu oluyor: "Bu bitkiyi neye bağlayacağım?" Cevap bitki türüne, kaba göre ekim mi yoksa toprağa ekim mi yaptığınıza ve elinizdeki alana göre değişiyor. Aşağıda bambu tente, metal kafes ve spiral destekleri sırayla karşılaştırıp, hangi durumda hangisinin işe yaradığını adım adım anlatıyorum.

Destek sistemi gerçekten şart mı?

Sürünücü ve tırmanıcı bitkiler için evet. Domates, hıyar, fasulye, bezelye, kabak ve bazı acı biber çeşitleri gövdelerini kendi ağırlıklarını taşıyacak kadar odunsu hale getirmez. Destek olmadığında üç sorun ortaya çıkar:

• Meyve toprakla temas eder ve mantar hastalıklarına açık kalır.
• Alt yapraklar havalanmaz, nemli mikro ortam oluşur; küllenme ve mildiyö baskısı artar.
• Hasat ve budama zorlaşır, dal kırma riski yükselir.

Marul, ıspanak, havuç, soğan gibi bitkilerde ise destek gereksiz bir masraftır.

Üç sistem arasındaki fark nedir?

Adım adım: doğru sistemi nasıl seçerim?

1. Bitkinin büyüme tipini öğrenin. Domateste tohum paketinde "sırık" (indeterminate) yazıyorsa bitki 180-200 cm'i aşar; tek çubuk yetmez, kafes ya da sicim gerekir. "Bodur/salçalık" (determinate) çeşitler 80-120 cm'de durur, kısa kazık veya küçük kafes yeterlidir. Tohum çeşitlerini karşılaştırdığınız aşamada bu bilgiyi not almak, sonradan destek satın alırken çok zaman kazandırır.
2. Ekim yerinizi belirleyin. Saksı ve balkon kasasında ağırlık merkezi yüksektir; devrilmemesi için spiral çubuğu saksı dibine kadar sokabileceğiniz derinlik olmalı. En az 30 cm derin kap kullanın. Toprağa ekimde bu sorun yoktur, kafes de rahat oturur.
3. Yükü tahmin edin. Bir sırık domates gövdesi sezon sonunda meyveyle birlikte kilolarca yük taşır. Tek gövdeye budanmış bitkide domates sarılı destek mantığı, yani gövdeyi spiral çubuğun kıvrımları arasından döndürerek yukarı yürütmek işe yarar; ama iki-üç kollu bıraktığınız bitkide spiral tek başına yetersiz kalır, kafese geçmek gerekir.
4. Kurulum zamanını kaçırmayın. Desteği fide dikimiyle aynı gün yerleştirin. Bitki 40 cm'i geçtikten sonra kafes geçirmeye çalışmak dal kırar, kök bölgesine çubuk saplamak da kılcal kökleri yaralar.
5. Bağlama malzemesini seçin. Geniş, yumuşak bağ (kumaş şerit, bahçe klipsi, elastik bağ) kullanın. İnce tel ve misina gövdeyi keser. Bağı gövdenin altından değil, boğum aralarından ve gevşek biçimde geçirin; gövde kalınlaşacak.
6. Sulama ile çakışmayı kontrol edin. Damla sulama hattı kuruyorsanız çubuk ve kafes ayaklarını borunun üzerine saplamayın. Önce hattı serin, sonra destek noktalarını işaretleyin.
7. Sezon sonunda temizleyin. Metal ve plastik destekleri sabunlu suyla yıkayıp kuru saklayın; kalan bitki artığı bir sonraki yıl hastalık taşır. Sezon başlangıcı kontrol listenizde bu maddeyi ayrı tutun.

Bambu tente kimin işine yarar?

Alanı dar, yüksekliği bol olan bahçelerde. Dört-beş bambu çubuğu üstten bağlayıp piramit yaparsanız fasulye ve bezelye tüm yüzeyi kaplar; aynı m²'den çok daha fazla ürün alırsınız. Rüzgârlı balkonlarda tepe bağlantısını iki kat sarın, tabanı 20 cm'den derin sokun.

Metal kafes ne zaman mantıklı?

Her yıl domates ve patlıcan yetiştiriyorsanız. İlk yıl pahalı görünür, beşinci yılda en ucuz çözüm haline gelir. Kaplaması çizilmiş kafesler paslanır; kışın açıkta bırakmayın.

Sık yapılan hatalar

• Desteği geç takmak. En yaygın hata. Bitki yatmaya başladıktan sonra düzeltme her zaman zarar verir.
• Çok ince çubuk kullanmak. 8 mm'lik bir çubuk gelişmiş domatesi taşımaz; sezonun ortasında eğilir ve bitkiyi de yatırır.
• Sıkı bağlamak. Gövde kalınlaştıkça bağ etini keser, iletim dokusu zarar görür, üst kısım solar.
• Kafesi yüzeye oturtmak. Ayakları yeterince gömülmeyen kafes ilk yağmurda devrilir. Sert toprakta önce çelik çubukla delik açın.
• Bitkileri desteğin kapasitesine göre değil, boş yere göre dikmek. Kafesler yan yana gelince aralık kalm