Kompost Hazırlama Yöntemleri ve Kutular

Mutfaktan çıkan çay posası, sebze kabukları ve bahçeden toplanan yapraklar bir yerde birikiyor; ama hangi düzenek işinizi görür, bunu seçmek göründüğünden zor. Aşağıda hem yöntemleri hem de kutu tiplerini yan yana koyarak, karar verirken sorduğunuz soruların sırasıyla ilerliyoruz.

Önce şunu netleştirelim: Kompost aslında ne yapıyor?

Kompost, organik atığın mikroorganizmalar tarafından parçalanıp humusa dönüşmesi. Bu süreç için dört şeye ihtiyaç var: karbon (kuru malzeme), azot (yeşil/ıslak malzeme), oksijen ve nem. Bir kompost yığını beklediğiniz gibi çalışmıyorsa, sorun neredeyse her zaman bu dördünden birindedir.

Karbon ve azot dengesi ne demek, tartıyla mı ölçeceğim?

Hayır. Pratikte hacim olarak 2-3 ölçek kuru malzemeye 1 ölçek yeşil malzeme yeterli bir başlangıç. Kuru tarafta kuru yaprak, karton, saman, talaş, yumurta kabuğu; yeşil tarafta sebze-meyve artığı, çim kırpığı, kahve telvesi var. Kokuyorsa kuru malzeme eksik, hiç ısınmıyorsa yeşil malzeme eksik demektir.

Adım adım: Sıfırdan çalışan bir kompost nasıl kurulur?

1. Yeri seçin. Yarı gölge, su birikmeyen, rüzgârdan bir miktar korunan bir nokta ideal. Tam güneş yığını kurutur, tam gölge ise ısınmayı geciktirir. Bahçe tasarımı ve alan planlaması yaparken kompost noktasını mutfağa yürüme mesafesinde tutmak, alışkanlığın sürmesini sağlar.
2. Tabana drenaj katmanı koyun. İnce dallar, budama artıkları veya kaba saman ilk 10-15 cm'yi oluşturur. Bu katman alttan hava girişini açık tutar.
3. Katmanlayarak doldurun. Bir kat yeşil, iki kat kuru şeklinde ilerleyin. Her yeşil kattan sonra bir tutam bahçe toprağı veya olgun kompost serpmek mikrop popülasyonunu hızlandırır.
4. Nemi ayarlayın. Hedef, sıkılmış sünger kıvamı. Bir tutam alıp sıktığınızda 1-2 damla su geliyorsa doğru; su akıyorsa fazla, dağılıyorsa az.
5. Havalandırın. Sıcak yöntemde 3-4 günde bir, ılıman yöntemde 10-14 günde bir karıştırın. Dirgen veya kompost karıştırma çubuğu bu iş için yeterli; alet seçimi rehberinde bahsedilen uzun saplı dirgen omzunuzu korur.
6. Parça boyutunu küçültün. 3-5 cm'ye indirilmiş malzeme, iri parçalara göre belirgin şekilde hızlı ayrışır. Kalın dalları ayrı biriktirip ayrı işleyin.
7. Olgunlaştırmayı bekleyin. Karıştırmayı bıraktıktan sonra 3-6 hafta dinlendirin. Bitmiş kompost orman toprağı gibi kokar, içinde tanınabilir parça kalmaz ve ısınmaz.

Hangi yöntem bana uyar?

Sıcak yığın mı, soğuk yığın mı?

Sıcak yöntem sık karıştırma ve en az 1 m³ hacim ister; karşılığında birkaç ay içinde ürün verir ve yabancı ot tohumlarının büyük kısmını etkisiz hâle getirir. Soğuk yöntem "at ve bekle" mantığıyla çalışır, emek düşük ama süre 8-12 aya çıkar ve ot tohumu riski sürer.

Solucan kompostu (vermikompost) ne zaman mantıklı?

Balkonda yaşıyorsanız veya yıllık atık hacminiz azsa. Katmanlı kutularda kırmızı kaliforniya solucanı kullanılır, çıkan solucan gübresi ve sıvı özüt iç mekân saksıları için çok değerlidir. Ancak et, süt, yağlı ve çok asidik atık kabul etmez.

Bokashi bir kompost mu?

Tam olarak değil; fermantasyon yöntemidir. Kapalı kovada 2-3 haftada turşulaşmış bir malzeme elde edersiniz, sonra bunu toprağa veya kompost kutusuna gömerek tamamlarsınız. Pişmiş yemek ve az miktarda hayvansal atığı kabul etmesi avantajı.

Kutu karşılaştırması

Karar verirken şu üç soruyu sırayla yanıtlayın: Haftada kaç litre atık çıkıyor? Karıştırmaya ayıracağınız süre var mı? Kutu görünürde mi duracak? Yer sıkıntısı olan biri için bir kompost kutusu bahçe köşesinde dikey hacim kazandıran kapaklı model, geniş alanı olan için ise bölmeli sistem daha akıllıcadır.

Sık yapılan hatalar

• Sadece mutfak atığı atmak. Kuru karbon eksikliği yığını çamurlaştırır ve kokutur. Kartonu kesip kenarda hazır bulundurun.
• Çim kırpığını kalın kat hâlinde koymak. Sıkışıp havasız kalır, keskin bir amonyak kokusu çıkar. İnce katlar hâlinde ve kuru malzemeyle karıştırarak ekleyin.
• Hastalıklı bitkileri ve tohuma kaç